Jumat, 24 Juli 2020

BELAJAR DARI ANOMAN DUTA


Setiap cerita wayang menyimpan amanat atau piwulang atau pelajaran yang bisa kita terapkan dikehidupan sehari-hari. Termasuk juga cerita wayang Lakon Anoman Duta. Jadi pelajaran apa saja yang bisa kita ambil dari Cerita Wayang Anoman Duta, berikut diantaranya :

a.         Tanggung jawab dalam menjalankan amanah
Anoman Duta menceritakan tokoh anoman yang berwujud wanara seta atau kethek putih yang menjadi duta atau utusan dari Prabu Ramawijaya. Diceritakan Anoman diutus untuk pergi ke Negeri Ngalengka untuk menjemput Dewi Shinta yang diculik oleh Rahwana. Dalam perjalanan menuju Ngalengka, Anoman menemui banyak rintangan, namun dengan rasa tanggung jawabnya, Anoman berusaha sekuat tenaga untuk bisa menjalankan tugasnya.
Tanggung jawab akan amanah atau tugas yang diberikan ini sekarang menjadi barang yang langka dimasyarakat. Zaman sekarang banyak orang yang diamanahi sebuah pekerjaan namun tidak dilaksanakan dengan semestinya. Padahal mengingkari amanah dalam agama islam merupakan salah satu ciri orang munafik. Maka jadilah seperti Anoman yang dengan penuh rasa tanggung jawab melaksanakan amanah yang sudah diberikan kepadanya.
b.        Tresna asih kang sejati ora bakal kalah karo godaan napa mawon
Dalam cerita Anoman Duta diceritakan Dewi Shinta yang merupakan istri Prabu Ramawijaya diculik oleh Rahwana. Dalam penculikannya, Dewi Shinta terus dirayu dan dibujuk untuk melayani nafsu bejat Rahwana. Namun, rasa cinta yang begitu dalam kepada Prabu Rama membuatnya bertahan tidak terbujuk rayuan Rahwana.
Sebuah pelajaran hidup bagi manusia zaman sekarang yang gampang terbujuk rayuan iblis. Yang sering mengakibatkan rusaknya sebuah hubungan, baik hubungan dalam rumah tangga, pertemanan, bisnis, dan sebagainya. Maka jadilah seperti Dewi Shinta yang tetap teguh setia meskipun datang godaan.
c.         Keserakahan, kejahatan, kebatilan mesti hancur lan kalah ora bakal pernah menang.
Rahwana yang menculik Shinta akhirnya porak poranda. Istana Ngalengka kebesarannya dibakar oleh Anoman. Ini menjadi pembelajaran bagi kita semua, bahwa kejahatan sampai kapanpun tidak akan pernah menang. Jadi selalu berusahalah untuk menjadi orang baik dalam situasi dan kondisi apapun.

Senin, 23 Maret 2020

SERAT WULANGREH PUPUH DURMA


Serat Wulangreh Pupuh Durma anggitan Sri Susuhunan Pakubuwana IV menika wonten 12 pada ingkang isinipun bab pepacuh sampun ngantos maoni tuwin ndumuk piawoning sanes. Menika tuladhanipun 5 pada :


Pada 1
Dipunsami ambanting sariranira,
cegah dhahar lan guling,
darapon sudaa,
nepsu kang ngambra-ambra,
rerema ing tyasireki,
dadi sabarang,
karsanira lestari

Ayo prihatin ning awakmu,
Ngurangi mangan karo turu,
Supaya bias kurang,
Nepsu sing nggladrah (ora nggenah),
Kendalikna sing ning atimu kui,
Dadia sakabehe,
Pepinginanmu kaleksanan.

Pada 2
Ing pangrawuh lair batin aja mamang yen sira wus udani
mring sariranira
lamun ana kang murba
masesa ing alam kabir
dadi sabarang
pakaryanira ugi

Aja ragu-ragu marang kawruh lair lan batin,
Yen koe wis mangerti,
Marang awakmu,
Menawa ana sing miwiti,
Nguwasani ing alam donya,
Dadia sakabehe,
Kaebeh sing dilakoni ing alam donya uga.

Pada 3
Bener luput ala becik lawanbeja
cilaka mapansaking
ing badan priyangga
dudu saking wong liya
mulane den ngati ati
sakeh dirgama
singgahana den eling

Bener salah,
Cilak kabudayan saka,
Awake dewe,
Dudu saka wong liya,
Mulane supaya ngati-ati,
Sakakehe panggoda,
Singkirna supaya eling.

Pada 4
Apanana sesiku telung prakara
Nanging gedhe pribadi
Puniki lilira
Yo kang telung prakara
Poma ywa nggunggung sireki
Sarta lan aja
Nacat kepati pati

Menawa ana alangan telung perkawis,
Nanging gedhe paedahe,
Kui kaya ngene iki,
Yoiku kang telung prakara,
Eling-elingen koe aja gumunggung,
Serta aja,
Ngece-ngece banget.

Pada 5
lawan aja maoni sabarang karya
sithik sithik memaoni
samubarang polah
tan kena wongkumlebat
ing masa mengko puniki
apan wuslumrah
uga padhamaoni

Lan aja ngelek-elek sakabehe pagaweyan,
Sethithik ngelek-elek,
Sakabehe tumindak,
Ora kena dikalahke wong liya,
Ing wektu sokmben,
Bakal wis lumrah
Lan padha ngelek-elek.


Rabu, 18 Maret 2020

GEGURITAN



A.  Geguritan tradhisional
Geguritan yaiku unen-unen ing basa Jawa kang nggunakake guru sastra, purwakanthi minangka kaendahane. Geguritan asale saka tembung gurit, kang ateges kidung utawa tulisan kang awujud tatahan.
Geguritan ing kene ateges rumpakan kidung kang mawa paugeran gumathok, yaiku:
a.     Cacahe gatrane ora tartamtu, nanging sithike 4 gatra.
b.  Saben saben gatrane guru wilangan lan guru lagu padha bae, runtut mawa purwakanthi guruswara.
c.     Lumrahe kabuka utawa kawiwiti ukara “Sun nggegurit”. Tuladha : 
Sun nggegurit
Lelakon jaman saiki,
Kabeh pemudha-pemudhi,
Kutha desa gunung sami,
Mung sinau kang den esti

B.  Geguritan gagrag anyar
     Geguritan gagrag anyar utawa asring sinebut puisi Jawa anyar iku amarga saka wujud lan basane. Pandhapuking luwih bebas, ora kaiket dening guru wilangan apadene gatra. Kaendahane ana ing tegesing tembung/diksine lan nengenake bab isi, asring uga nggunakake purwakanthi lan pralambang kanggo nuwuhake kaendahaning.


Selasa, 17 Maret 2020

CERITA WAYANG RAMAYANA KIDANG KENCANA


Kocap kacarita, sajroning lelana sawise nglakoni paukuman buwang limalas taun Rama, Sinta, lan Lesmana tekan ing tengah alas. Nalika tetelune isih ngaso, Sinta kaget amarga mirsani ana kewan kidang kang merak ati, rupane ayu, polahe trengginas, lan kulite awarna mas. Sinta kepencut, pingin kagungan kidang kang endah iku. Mula kanthi temen, Sinta nyuwun marang Rama supaya nyekel kidang kencana iku kanggo dheweke. Rama tresna banget marang garwane, mula kanthi bombonging ati dheweke ngleksanakake panyuwune Sinta.
Sadurunge Rama mbedhag kidang kencana, dheweke pesen marang adhine yaiku Lesmana supaya njaga Shinta aja nganthi dhewekan.
Sawise niku banjur Rama enggal-enggal nggoleki lacake kidang kencana, terus ditutake nganti tekan tengah alas gung liwang-liwung. Sorote srengenge wis ora bisa nembus alas maneh. Peteng dhedhet suasanane, lacake kidang kencana ora katon. Nalika atine Rama tratapan, saklebatan katon ayang-ayange kidang kencana. Sanalika Rama nglepasake jemparing, kidang kencana kena panahe Rama. Kidang kencana ambruk ing lemah, jemparing nembus awake. Nanging ana kedadean kang aneh, kidang kencana muksa disusul metune buta Kalamarica nyuwara seru. Pambengoke Kalamarica kaprungu nganti tekan saindhenging alas. Kaprungu mirip banget kaya swarane Rama kang lagi kena musibah.

Selasa, 04 Februari 2020

Serat Wulangreh Pupuh Sinom


Serat Wulangreh menika salah satunggaling karya sastra anggitanipun Sri Susuhunan Pakubuwana IV. Salah satunggaling isine Serat Wulangreh yaiku pupuh Sinom / tembang macapat sinom. Pupuh sinom ana 33 pada/bait. Berikut beberapa diantaranya disertai dengan terjemahan bebasnya :
(1)
Ambege kang wus utama,
tan ngendhak gunaning jalmi,
amiguna ing aguna,
sasolahe kudu bathi,
pintere den alingi,
bodhone didokok ngayun, 
pamrihe den inaa,
mring padha padhaning jalmi,
suka bungah den ina sapadha-padha.
(2)
Ingsun uga tan mangkana, 
balilu kang sun alingi, 
kabisan sun dokok ngarsa, 
isin menek den arani, 
balilune ngluwihi, 
nanging tenanipun cubluk, 
suprandene jroning tyas, 
lumaku ingaran wasis,
tanpa ngrasa prandene sugih carita.
(3)
Tur duk ingsun masih bocah, 
akeh kang amituturi,
lakune wong kuna-kuna, 
lelabetan kang abecik, 
miwah carita ugi,
kang kajaba saking ngebuk, 
iku kang aran kojah, 
suprandene ingsun iki,
teka nora nana undaking kabisan.
(4)
Carita nggonsun nenular,
wong tuwa kang momong dhingin, 
akeh kang sugih cerita,
sun rungokna rina wengi, 
samengko isih eling, 
sawise diwasa ingsun, 
bapa kang paring wulang, 
miwah ibu mituturi,
tata krama ing pratingkah karaharjan.
(5)
Nanging padha estokana,
pitutur kang muni tulis,
yen sira nedya raharja,
anggonen pitutur iki, 
nggoningsun ngeling-eling, 
pitutur wong sepuh-sepuh,
mugi padha bisa,
anganggo pitutur iki,
ambrekati wuruke wong tuwa-tuwa.

Berikut artinya :